Nederland is groot in het telen, verwerken, exporteren en eten van aardappels. Dat komt met een prijs. De Nederlandse aardappeltelers zijn op afstand de hoofdgebruiker van bestrijdingsmiddelen. Deze stoffen verspreiden zich in het milieu en dragen zeker bij aan het verlies van biodiversiteit. Dat was al bekend. Deense onderzoekers hebben er nu aan toegevoegd dat een aantal van de gebruikte middelen het milieu op grote schaal belasten met TFA, een PFAS verbinding. Het geeft nog meer reden de inzet van bestrijdingsmiddelen sterk terug te dringen. En dat kan bij aardappels al best een tijdje.
Bijna de helft van het totaal aan de jaarlijks in Nederland toegepaste hoeveelheden biociden worden over akkers met consumptie- , zetmeel- en vooral pootaardappels gespoten (in 2024 circa 1,9 miljoen kg werkzame stof, zie ook mijn column Ra,ra, waar blijft het?). Een belangrijk deel van deze middelen dient om te voorkomen dat coloradokevers en bladluizen de planten aantasten. Een ander groot aandeel hebben de middelen die schade door de schimmel Phytophtora infectans moeten voorkomen.
Triest is dat een behoorlijk gedeelte van het gebruik van deze middelen al tijden is te vermijden. Er zijn bijvoorbeeld Phytophtera resistente aardappelrassen ontwikkeld. Maar de teelt ervan komt slecht van de grond, onder andere omdat de grote verwerkers van aardappels Europa breed met een specifieke soort aardappel willen werken.
Daarnaast zijn er de slimme koppen van de WUR. Die hebben al jaren geleden modellen ontwikkeld die aan de hand van zaken zoals temperatuur, luchtvochtigheid en groeistadium het beste moment bepalen om tegen de schimmelziekte te spuiten. Het jaargebruik van biociden in de aardappelteelt kan daarmee significant dalen.
Helaas kiezen nog heel wat aardappeltelers voor de zekerheid en het gemak van kalenderspuiten. Aan het begin van het groeiseizoen maken ze een afspraak met een loonwerker om ongeacht de weersomstandigheden bijvoorbeeld om de twee weken met de veldspuit over de akkers te gaan. De kosten van het onnodig vaak spuiten nemen ze voor lief. Normaal gesproken leveren aardappels meer dan genoeg winst op. Poot- en consumptieaardappels staan aan de top van de best renderende akkerbouwgewassen.
Volgens experts zal een verbod op de PFAS middelen de aardappelteelt in Nederland een stuk lastiger maken. Ook de biologische teelt. Dat zal er op korte termijn zeker voor gaan zorgen dat je meer moet gaan betalen voor je bakje friet met. Natuurliefhebbers moeten daar misschien niet over klagen.
Een verbod zal zeker de ontwikkeling van milieuvriendelijker alternatieven stimuleren, zoals de teelt - en ontwikkeling van nog meer en betere schimmelresistente aardappelsoorten. De ontwikkeling ervan kan een boost krijgen als Europa hierdoor ook anders gaat aankijken tegen genetische gemodificeerde gewassen. Met de modernste DNA technieken zijn die tegenwoordig relatief snel en veilig te maken, zonder onverwachte en ongewenste bijkomstigheden. PFAS kan zo een motor zijn om te komen tot een veel milieu- en biodiversiteitvriendelijker aardappelteelt. Een blessing in disguise?
Wat verwijzingen:
https://www.ilent.nl/actueel/nieuws/2026/09/11/pfas-groot-risico-voor-toekomst-drinkwater
https://www.ctgb.nl/actueel/nieuws/2025/12/18/ctgb-gaat-middelen-met-pfas-opnieuw-beoordelen
https://www.clo.nl/indicatoren/nl001526-afzet-van-gewasbeschermingsmiddelen-2011-2024
Foto: I. Canter Cremers © : coloradokever op aangevreten blad aardappelplant