Het is bekend dat trekvogels op hun jaarlijkse reizen indrukwekkende prestaties leveren. Veel minder bekend is dat een grote variatie aan Europese insectensoorten ook jaarlijks migreren. Voor hun omvang zijn sommigen daarvan echte kampioenen ver vliegen. Dankzij een booreiland en stuifmeel weten we sinds kort bijvoorbeeld dat de ongeveer 1 cm grote snorzweefvlieg in het voorjaar vanuit Nederland en Duitsland migreert naar het koudere Scandinavië en in het najaar weer terug. Ze leggen daarbij honderden kilometers over open zee in een ruk af. Ze zorgen ook voor bestuiving van planten in noordelijke streken met stuifmeel van zuidelijke planten en vice versa. Dit soort nieuwe inzichten maken nog intensievere internationale samenwerking nodig om iets te doen aan de schrikbarende achteruitgang van het aantal soorten zweefvliegen en andere vliegende insecten, alsook de ecologische en economische gevolgen daarvan. Kom op dames en heren politici: het kan nog.
Het zijn zeker niet alleen atalanta’s en distelvlinders die een jaarlijkse migratie op en neer naar het warmere zuiden kennen. Dankzij geavanceerde analysetechnieken aan onder andere de chemische samenstelling van de vleugels en onderzoek in bepaalde passen in de Alpen en Pyreneeën is bekend dat veel insecten het doen, zoals diverse soorten libellen, bochelvliegen, muggen, (halm-)vliegen en bladluizen.
Maar dus ook zweefvliegen. De ontdekking daarvan start op een olieplatform in de Noordzee, 200 kilometer uit de kust van Schotland. Op het ijzeren platform omgeven door kilometers zee zijn jaarlijks vele duizenden insecten te vinden, waaronder meerdere soorten zweefvliegen. Ze landen er voor een dag of minder en verdwijnen dan weer. Waarheen was een grote vraag.
Een groep onderzoekers van Britse universiteiten keek specifiek naar snorzweefvliegen. In het begin van de zomers van 2021 tot 2023 vingen ze er tientallen van op het booreiland. Op vele hiervan zat stuifmeel, terwijl op het booreiland geen planten te vinden zijn. Met behulp van onder andere DNA analyse konden ze de soorten planten identificeren waarvan het stuifmeel afkomstig was. Ook konden ze herleiden dat het stuifmeel op de dieren afkomstig was van planten uit Denemarken, Duitsland en Nederland. De afstand tussen de herkomstplaatsen van de planten en het booreiland varieerde van 250 tot 500 kilometer.
Aan het einde van de zomer vingen ze opnieuw snorzweefvliegen op het booreiland. Analyse van het stuifmeel op hun poten wees uit dat het afkomstig was van planten in Noorwegen, Zuid-Zweden en soms Finland. Ondersteund met radar en windrichting-data maken ze aannemelijk dat de circa 1 cm grote zweefvlieg op en neer migreert tussen Scandinavië en West Europa. Hierbij zijn ze gedwongen meer dan honderd kilometer aaneen stuk door te vliegen omdat het over open zee gaat. Ze laten zich hierbij helpen door wind uit een gunstige richting. Neemt niet weg dat het een meer dan indrukwekkende prestatie is voor zo’n klein insect.
Nu zijn (snor-)zweefvliegen belangrijke bestuivers van vruchtbomen en andere planten. Ook eten ze veel bladluizen en kunnen daarmee plagen van die insecten voorkomen/bestrijden. Net als met veel andere soorten vliegende insecten gaat het helaas niet goed met de populaties zweefvliegen. Het aantal soorten ervan is in Nederland en Duitsland in de afgelopen veertig jaar zo'n beetje gehalveerd. Ook de aantallen nemen dramatisch af. Op basis van de inzichten in hun migratie is het voor het verbeteren van hun levenskansen nodig om de omstandigheden voor ze in de natuur van Scandinavië en diverse landen in West-Europa te verbeteren. Andere vliegende insecten kennen een jaarlijkse migratie van Noord naar Zuid Europa of zelfs verder. De distelvlinder trekt bijvoorbeeld op en neer naar de savannen van Afrika.
Willen we iets doen aan de achteruitgang van de aantallen vliegende insecten zullen net als voor trekvogels in diverse landen tegelijk maatregelen moeten worden genomen. Dat kan niet zonder het nog verder intensiveren van de internationale samenwerking. Kom op dames en heren politici: het kan nog.
Wat verwijzingen:
https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1365-2656.70126
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40165599/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38864145/
https://www.cell.com/current-biology/fulltext/S0960-9822(21)01533-5
https://www.ru.nl/en/research/research-news/drastic-decline-in-hoverflies-in-dutch-forests
Foto: copyright M. van Lookeren Campagne