In Europa is het gebruik van het insecticide DDT een halve eeuw geleden verboden. Nu, meer dan vijftig jaar later, wordt het middel nog in bijna ieder onderzoek naar het voorkomen van pesticiden in vogels en andere dieren teruggevonden. Vaak trouwens in combinatie met een hele mix aan andere (huishoud-)biociden. Verontrustend omdat het een idee geeft hoe lang we gevolgen kunnen verwachten van de verspreiding van persistente middelen in het milieu. De circa 46 pesticiden waarvan onlangs bekend werd dat ze het milieu grootschalig belasten met TFA, een persistente PFAS verbinding, kunnen dan ook maar beter direct op de plank blijven.
Dat onderzoekers in het vet van vissen in Afrikaanse meren nog steeds DDT vinden is niet erg verbazingwekkend. In die landen is het middel nog in gebruik in de strijd tegen malaria. En het is bekend dat de stof accumuleert in de voedselketen. Vanwege de zeer slechte wateroplosbaarheid vooral in lichaamsvet. Juist die eigenschappen liggen ten grondslag aan het verbod van het middel in de westerse wereld. Na een periode van dertig jaar met ongekend grootschalige toepassing werd het gebruik van het middel in de VS in 1972 verboden. Binnen enkele jaren hierna ook in de rest van de westerse wereld. Dat al behoorlijk wat insecten DDT resistent waren geworden hielp bij de invoering van het verbod. Het aantonen van DDT in moedermelk zal ook zijn steentje hebben bijgedragen. En natuurlijk het boek ‘Silent Spring’.
Nu, een halve eeuw na het ingaan van het verbod, zijn DDT verbindingen nog steeds algemeen aanwezig in Europa. Van Spanje tot Denemarken. In merels, mezen, eenden, roofvogels, zoogdieren en vissen. In grond en modder. Overal worden lage concentraties van het middel gevonden. Vaak trouwens in combinatie met een hele serie aan andere pesticiden.
Een voorbeeld. Rond 2018 ontstonden in Nederland en België zorgen over een grootschalige sterfte van mezenjongen, vooral in het stedelijk gebied. Men vroeg zich af of er een verband was met de bestrijding van de buxusmotplagen. Een kleinschalig Nederlands onderzoek van het NIOO uit 2018 kreeg in 2019 in België een grootschaliger vervolg. Dode mezenjongen uit totaal 102 nestkasten werden daar geanalyseerd op 500 pesticiden. Van alle middelen werd DDT in de meeste monsters aangetroffen (ca 91% van de monsters). In bijna de helft van de gevallen was dat in combinatie met een of meer andere pesticiden. De gevonden concentraties waren overigens zo laag dat het niet aannemelijk was dat de mezen eraan overleden waren. Helemaal zeker is dat volgens de onderzoekers niet want de giftigheid van DDT en andere pesticiden is nooit in mezen(jongen) onderzocht. En van onderzoek aan andere dieren is bekend dat lage concentraties pesticiden een negatieve invloed kunnen hebben op het gedrag van de dieren, het immuunsysteem en nog zo wat.
De casus DDT leert dat we geen persistente pesticiden in het milieu moeten brengen. Sinds 2025 is bekend dat bij de toepassing van zo’n 46 gewasbeschermingsmiddelen het persistente TFA, een PFAS verbinding, op grote schaal in het Nederlandse milieu komt. Een verbod op het gebruik van deze middelen is er nog niet en zal na onderzoek op zijn vroegst begin 2028 afkomen. Tot dan kan iedere Nederlandse boer de middelen gewoon blijven gebruiken. Lijkt me heel onverstandig. Waarom niet direct een moratorium op het gebruik van deze middelen totdat onderzoek heeft uitgewezen dat ze al dan niet ‘milieu, mens en dier veilig’ zijn? Scheelt belasting van het milieu met nog eens circa 21.000 kg TFA extra.
Wat verwijzingen:
https://velt.nu/system/files/media/documenten/Onderzoeksrapport%20mezen_DEF.pdf
https://link.springer.com/article/10.1007/s44274-025-00362-z
https://www.pan-europe.info/blog/pesticides-change-how-bees-and-fish-behave-and-why-matters-all-us
https://hal.science/hal-04808965v1/file/BPH_EnvironRes_2024_Khurshid.pdf